کم خونی

کم خونی

کم‌خونی(آنمی) یک مشکل جدی در زمینه بهداشت عمومی است که به ویژه کودکان خردسال و زنان باردار را درمعرض خطر قرار می‌دهد. براساس آمار سازمان جهانی بهداشت، 42 درصد کودكان كمتر از 5 سال و 40 درصد زنان باردار در سراسر جهان دچار كم خونی هستند. کم‌خونی به شرایطی گفته می‌شود که در آن تعداد گلبول‌های قرمز یا غلظت هموگلوبین موجود در خون کمتر از حد معمول است. تعداد طبیعی گلبولهای قرمز خون در زنان 12 گرم در هر دسی لیتر خون (g / DL)، و در مردان 15g / DL است. در صورت پایین‌تر بودن، پزشک برای شناسایی مشکل شما آزمایش‌های خون دیگری را انجام می‌دهد.

کم‌خونی چیست؟

هموگلوبین وظیفه حمل اکسیژن به اندام‌های بدن را به عهده دارد و غلظت مناسب آن به سن، جنس، ارتفاع محل سکونت، عادات سیگار کشیدن و وضعیت سلامتی بستگی دارد. کم‌خونی و کاهش مقدار یا غلظت هموگلوبین، کاهش ظرفیت خون برای انتقال اکسیژن به بافتهای بدن را در پی دارد. این کاهش اکسیژن رسانی منجر به علائمی مانند خستگی، ضعف، سرگیجه و تنگی نفس در بین افراد مبتلا به کم‌خونی می‌شود.

کم خونی

نشانه‌های کم‌خونی کدامند؟

با توجه به علت بیماری، کم‌خونی ممکن است علائمی نداشته باشد. علائم و نشانه‌ها در صورت بروز، شامل موارد زیر است:

  • خستگی
  • ضعف
  • رنگ پریدگی یا پوست زرد رنگ
  • ضربان نامنظم قلب
  • تنگی نفس
  • سرگیجه یا گنگی سر
  • درد قفسه سینه
  • سردی دست و پا
  • سردرد

در ابتدا کم‌خونی می‌تواند آنقدر خفیف باشد که متوجه آن نشوید. اما به تدریج با بدتر شدن آن، علائم و نشانه‌ها هم بدتر می‌شوند.

عوامل کم‌خونی کدامند؟

شایع‌ترین علل کم‌خونی شامل کمبودهای تغذیه‌ای، به ویژه کمبود آهن است، اگرچه کمبود فولات، ویتامین‌های B12 و A نیز منجر به کم‌خونی می‌شوند. هموگلوبینوپاتی و بیماریهای عفونی مانند مالاریا، سل، HIV و عفونت‌های انگلی از دیگر دلایل ابتلا به آنمی هستند. به طور کلی سه دلیل اصلی برای آنمی وجود دارد که شامل ازدست دادن خون، کاهش توانایی بدن در تولید گلبول‌های قرمز جدید یا بیماری که منجر به ازبین رفتن گلبول‌های قرمز خون می‌شود.

  1. ازدست دادن خون

زمانی که مقدار خون از دست رفته بیشتر از توانایی بدن شما برای تولید و جایگزینی گلبول‌های قرمز از دست رفته باشد، دچار کم‌خونی می‌شوید. به همین علت زنانی که باردارند یا دوره‌های قاعدگی سنگینی را تجربه می‌کنند و هم چنین افرادی که از خونریزی داخلی ناشی از زخم یا مشکلات هاضمه رنج می‌برند، در معرض خطر آنمی قرار دارند. نشانه‌های این آنمی معمولاً پنهان است تا زمانی که آنمی از طریق آزمایش خون معلوم شود. خونریزی خارجی نیز می‌تواند باعث آنمی شود.

 

  1. تولید پایین گلبول‌های قرمز خون

حتی اگر خونریزی هم نداشته باشید، گلبول‌های قرمز خون باید به طور مداوم جایگزین شوند. عواملی که باعث کاهش توانایی بدن در تولید گلبول‌های قرمز یا هموگلوبین می‌شود عبارتند از:

  • رژیم غذایی: یک رژیم غذایی فاقد آهن، اسید فولیک، ویتامین b12 و دیگر مواد مغذی ضروری، منجر به کاهش تولید گلبول قرمز می‌شود.
  • شرایط پزشکی: بیماری‌های مزمن مانند سرطان، دیابت، بیماری‌های کلیوی و ایدز می‌توانند توانایی بدن در تولید گلبول‌های قرمز را کاهش دهند. بارداری نیز زنان را دچار کم‌خونی می‌کند.
  • ناهنجاری‌های ژنتیکی: شرایط ارثی مانند کم‌خونی داسی‌شکل و کم‌خونی همولیتیک نیز می‌تواند باعث کاهش گلبول‌های قرمز خون شود.

 

  1. از بین رفتن گلبول‌های قرمز خون

برخی بیماری‌ها باعث ازبین رفتن گلبول‌های قرمز خون می‌شود. برای مثال، طحال بیمار می‌تواند باعث از بین بردن گلبول‌های قرمز بیشتر از حد نیاز شود.

انواع کم‌خونی

انواع متداول کم‌خونی عبارتند از:

  1. کم‌خونی فقر آهن: رایج‌ترین شکل آنمی است که در اثر کمبود آهن در بدن ایجاد می‌شود.
  2. کم‌خونی مگالوبلاستیک: به عنوان کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 و فولات شناخته می‌شود.
  3. کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن: سرطان، نارسایی کلیه، آرتریت روماتوئید، بیماری کرون و سایر بیماری‌های التهابی مزمن می‌توانند در تولید گلبول‌های قرمز خون تداخل ایجاد کنند.
  4. کم‌خونی آپلاستیک: نوعی آنمی خطرناک است که به دلیل کاهش توانایی مغز استخوان در تولید گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها ایجاد می‌شود.
  5. کم‌خونی همراه با بیماری‌های مغز استخوان، مانند سرطان خون
  6. کم‌خونی همولیتیک: این بیماری به علت از بین رفتن بیش از حد گلبول‌های قرمز ایجاد می‌شود.
  7. کم‌خونی سلول داسی شکل: نوعی آنمی ارثی است که به دلیل نقص در هموگلوبین ایجاد می‌شود و سلولهای قرمز خون را به شکل هلال غیرطبیعی تبدیل می‌کند (داس)

 

درمان کم خونی(آنمی)

طیف وسیعی از درمان‌ها برای کم‌خونی وجود دارد. هدف در هر کدام از درمان‌ها، افزایش تعداد گلبول‌های قرمز یا همان RBC ها است که به نوبه خود باعث افزایش میزان اکسیژن در خون می‌شود. روش‌های درمانی در انواع مختلف آنمی شامل موارد زیر است:

  1. کم‌خونی فقر آهن: مکمل‌های آهن و تغییرات غذایی می‌توانند کمک کننده باشند و در برخی موارد، پزشک علت خونریزی بیش از حد را شناسایی و درمان می‌کند.
  2. کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین: درمان‌ها می‌توانند شامل مکمل‌های غذایی و ویتامین 12B باشند.
  3. تالاسمی: درمان‌ها شامل مکمل‌های اسید فولیک، آهن و برای برخی افراد، انتقال خون و پیوند مغز استخوان است.

همه چیز درباره بیماری تالاسمی

  1. کم‌خونی به دلیل بیماری مزمن: درمان بیماری پایه، به درمان آنمی منجر خواهد شد.
  2. کم‌خونی آپلاستیک: درمان شامل انتقال خون یا پیوند مغز استخوان است.
  3. کم‌خونی سلول داسی شکل: درمان معمولاً شامل اکسیژن درمانی، داروهای تسکین دهنده درد و مایعات تزریقی است، همچنین می‌تواند شامل آنتی بیوتیک ها، مکمل‌های اسید فولیک، تزریق خون و داروی سرطانی به نام hydroxyurea نیز باشد.
  4. کم‌خونی همولیتیک: راه‌های درمانی شامل مواردی مانند داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی، درمان عفونت‌ها و پلاسما فرزیس است که خون را فیلتر می‌کند.

 

چه کسانی در معرض خطر ابتلا به کم‌خونی(آنمی) هستند؟

هر کسی می‌تواند دچار کم‌خونی شود، اگرچه گروه‌های زیر در معرض خطر بیشتری هستند:

  1. زنان: از دست دادن خون در دوره‌های ماهانه و زایمان می‌تواند منجر به کم‌خونی شود. آنمی به ویژه در هنگام قاعدگی شدید یا بیماری مانند فیبروم خطر بیشتری دارد.

مواد معدنی و ویتامین های مغذی برای خانم ها

  1. کودکان 6 ماهه تا 2 ساله: بدن هنگام جهش رشد به آهن بیشتری نیاز دارد. هم چنین قبل از موعد به دنیا آمدن از دیگر عوامل خطر ابتلا به آنمی است.
  2. افراد بالای 65 سال: افراد بالای 65 سال، به دلیل مصرف رژیم‌های غذایی فاقدآهن و ابتلا به بیماری‌های مزمن در گروه پرخطر قرار دارند.
  3. افرادی که داروهای رقیق کننده خون مصرف می‌کنند. این داروها شامل آسپیرین، کلوپیدوگرل (پلاویکس)، وارفارین (کومادین)، محصولات هپارین و … است.

راه‌های پیشگیری از کم‌خونی چیست؟

بسیاری از انواع کم‌خونی قابل پیشگیری نیستند. اما شما می‌توانید با خوردن مکمل‌ها یا رژیم‌های غذایی شامل انواع ویتامین‌ها و مواد معدنی، از کم‌خونی فقر آهن و آنمی ناشی از کمبود ویتامین‌ها جلوگیری کنید:

  1. آهن: غذاهای سرشار از آهن شامل گوشت گاو، لوبیا، عدس، غلات غنی شده با آهن، سبزیجات با برگ سبز تیره و میوه‌های خشک است.
  2. فولات: این ماده مغذی و شکل مصنوعی آن اسید فولیک را می‌توان در میوه‌ها و آب میوه‌ها، سبزیجات با برگ سبز تیره، نخود سبز، لوبیای قرمز، بادام زمینی و غلات غنی شده مانند نان، غلات، ماکارونی و برنج یافت.
  3. ویتامین 12B: غذاهای سرشار از ویتامین 12B شامل گوشت، لبنیات و غلات غنی شده و فرآورده‌های سویا است.
  4. ویتامین C: ویتامین C به افزایش جذب آهن کمک می‌کنند و غذاهای سرشار از ویتامین C شامل مرکبات و آب میوه، فلفل، کلم بروکلی، گوجه فرنگی، خربزه و توت فرنگی است.

 

صحبت پایانی

بیش از 400 نوع کم‌خونی وجود دارد که دلایل عمده آن از دست دادن خون، کاهش یا اختلال در تولید هموگلوبین RBC و یا تخریب RBC است. شایع‌ترین نوع آنمی، کمبود آهن است. از آزمایش خون CBC برای کمک به تشخیص کم خونی (آنمی) استفاده می‌کنند. درمان بسته به نوع آن متفاوت است، اما ممکن است شامل مکمل‌های آهن یا ویتامین، داروها، انتقال خون و پیوند مغز استخوان باشد. با این حال، برای برخی از افراد مبتلا به آنمی، تغییرات رژیم غذایی به تنهایی می‌تواند این بیماری را درمان کند

منابع:

https://www.who.int/health-topics/anaemia#tab=tab_3

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/anemia/symptoms-causes/syc-20351360

https://www.healthhub.sg/a-z/diseases-and-conditions/566/anaemia

https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/3929-anemia

مقالات مرتبط

به منظور استفاده از سامانه بهشو، ابتدا وارد شوید